Voorwerp van de maand

Iedere maand belichten we een bijzonder zilveren voorwerp dat verband houdt met de Zaanstreek. Daarbij vertellen we over de maker, de zilvermerken, de oorspronkelijke functie en de historische achtergrond van het voorwerp.
Het nieuwste voorwerp staat steeds bovenaan. Eerdere bijdragen blijven daaronder beschikbaar.

Brandewijnkom uit 1697 van Adrijan Jacobes Swart uit Krommenie

Deze zilveren brandewijnkom werd in 1697 vervaardigd door Adrijan Jacobes Swart, die als zilversmid werkzaam was in Krommenie. Vereniging ZaanseZilversmeden.nl kon het voorwerp in maart 2023 verwerven. De kom is inclusief de beide handvatten 20,2 cm breed.

Brandewijnkommen werden in de zeventiende eeuw door welgestelde burgers bij bijzondere gelegenheden gebruikt, vaak om de geboorte van een kind te vieren. De kom werd rondgegeven, waarna de aanwezigen om beurten wat van de brandewijn of een andere sterke drank namen. Soms met een lepel maar soms ook direct uit de kom. Een kostbaar uitgevoerde kom was bovendien een zichtbaar teken van welstand en aanzien.
De gegoten handvatten van dit exemplaar tonen een mand met appels en een putto die zijn linkerhand op een van de vruchten legt. De voorstelling verwijst naar verleiding en het risico van zonde. De bloemen, vruchten en groenten rond de putto herinneren aan de tuin van Eden en aan de vergankelijkheid van het aardse leven.
Nabij de aanhechting bevinden zich in beide handvatten twee kleine gaatjes die al tijdens het gieten zijn aangebracht. Dergelijke gaatjes komen vaker voor bij vroege brandewijnkommen. Waarschijnlijk dienden ze om de handvatten tijdens het solderen op hun plaats te houden.