Iedere maand belichten we een bijzonder zilveren voorwerp dat verband houdt met de Zaanstreek. Daarbij vertellen we over de maker, de zilvermerken, de oorspronkelijke functie en de historische achtergrond van het voorwerp.
Het nieuwste voorwerp staat steeds bovenaan. Eerdere bijdragen blijven daaronder beschikbaar.
Een zeldzame profane wijnkelk
In december 2025 hebben we deze zilveren wijnkelk geschonken aan het Zaans Museum. De kelk werd in 1688 vervaardigd door Wijllem Jacobes Swart, die als zilversmid in Oostzaandam tegenover de kerk was gevestigd. Hij gebruikte een hertenkop als meesterteken en stond bekend als een bijzonder bekwame drijver en graveur. Van zijn hand is vooral kerkzilver bewaard gebleven.
Deze kelk was echter niet bestemd voor kerkelijk gebruik. Het is een profane of burgerlijke wijnkelk, bedoeld voor het drinken van wijn tijdens maaltijden, ontvangsten en familiegelegenheden. Met een hoogte van 16,6 centimeter is hij aanzienlijk kleiner dan een miskelk.
Zilveren wijnkelken voor particulier gebruik uit de 17e eeuw zijn uitzonderlijk zeldzaam. Dit exemplaar is sober en volledig onversierd, zoals paste bij het functionele drinkgerei van die tijd.
In de 18e eeuw raakte glas steeds meer in de mode en werd het als eleganter en moderner beschouwd dan zilver. Voor ongebruikte zilveren voorwerpen bestond weinig reden om ze te bewaren: het materiaal behield zijn waarde en kon gemakkelijk worden omgesmolten tot nieuwe voorwerpen. Profane zilveren wijnkelken uit de 17e eeuw zijn daardoor vrijwel volledig verdwenen. Voor zover momenteel bekend, is deze kelk uit 1688 het enige bewaard gebleven exemplaar.
De schenking heeft daarmee een zeldzaam voorbeeld van Zaans burgerlijk zilver uit de 17e eeuw voor de Zaanstreek behouden.
Brandewijnkom uit 1697 van Adrijan Jacobes Swart uit Krommenie
Deze zilveren brandewijnkom werd in 1697 vervaardigd door Adrijan Jacobes Swart, die als zilversmid werkzaam was in Krommenie.
Vereniging ZaanseZilversmeden.nl kon het voorwerp in maart 2023 verwerven. De kom is inclusief de beide handvatten 20,2 cm breed.
Brandewijnkommen werden in de zeventiende eeuw door welgestelde burgers bij bijzondere gelegenheden gebruikt, vaak om de geboorte van een kind te vieren. De kom werd rondgegeven, waarna de aanwezigen om beurten wat van de brandewijn of een andere sterke drank namen. Soms met een lepel maar soms ook direct uit de kom. Een kostbaar uitgevoerde kom was bovendien een zichtbaar teken van welstand en aanzien.
De gegoten handvatten van dit exemplaar tonen een mand met appels en een putto die zijn linkerhand op een van de vruchten legt. De voorstelling verwijst naar verleiding en het risico van zonde. De bloemen, vruchten en groenten rond de putto herinneren aan de tuin van Eden en aan de vergankelijkheid van het aardse leven.
Nabij de aanhechting bevinden zich in beide handvatten twee kleine gaatjes die al tijdens het gieten zijn aangebracht. Dergelijke gaatjes komen vaker voor bij vroege brandewijnkommen. Waarschijnlijk dienden ze om de handvatten tijdens het solderen op hun plaats te houden.
De kom draagt het Haarlemse stadskeur, het garantiekeur, de jaarletter voor 1697 en het meesterteken van Adrijan Jacobes Swart. Hoewel hij in Krommenie werkte, moest hij zijn zilver in Haarlem laten keuren.
Direct naar
💠 Terug naar Hoofdpagina
💠 Laatste Nieuws
💠 Contactformulier
Zaansezilversmeden.nl
Vereniging Zaansezilversmeden.nl
KvK 73907138
Informatie
Contact
Privacybeleid
Deze site maakt geen gebruik van advertentie- of trackingcookies