Wat vertellen de merken op Nederlands zilver?
Deze pagina gaat uitsluitend over zilveren voorwerpen die in Nederland zijn gemaakt. Met de informatie op deze pagina kun je ontdekken waar, wanneer en door wie je zilveren voorwerp is gemaakt.
Soms zijn de merken niet goed herkenbaar of kom je er met de uitleg niet uit. Leg je vraag dan aan ons voor via het contactformulier. Wij doen ons best om je verder te helpen. Hieraan zijn geen kosten verbonden.
We beginnen met voorwerpen die vanaf 1814 zijn gemaakt
Vanaf 1814 werden op grotere Nederlandse zilveren voorwerpen gewoonlijk vier verschillende merken aangebracht.
• Het kantoorteken
• Het gehalteteken
• De jaarletter
• Het meesterteken
Kleine zilveren voorwerpen werden slechts voorzien van twee merken.
• Het meesterteken
• Het zwaardje
Het kantoorteken
Het kantoorteken is een rond merk met de kop van Minerva, voorzien van een helm. De letter in de helm geeft aan bij welk waarborgkantoor het voorwerp is gekeurd. In dit voorbeeld is dat de letter M.
In de tabel hieronder zien we dat dit het merk is van het kantoor Schoonhoven.
A Amsterdam
B Utrecht
C Den Haag
D Rotterdam
E Groningen
F Leeuwarden
G Zwolle
H Arnhem
I Breda
J Joure
K Den Bosch
L Middelburg
M Schoonhoven
N Maastricht
O Roermond
P Alkmaar
Q Roosendaal
R Gouda
Het gehalteteken
Dit merk geeft aan hoeveel zilver het voorwerp bevat.
Een staande leeuw naar rechts met het cijfer 1 of I staat voor het eerste gehalte, dit is het hoogste zilvergehalte.
Een lopende leeuw naar rechts met het cijfer 2 of II staat voor het tweede gehalte.
De jaarletter
Dit is een rond merk met een letter die aangeeft in welk jaar het voorwerp is gekeurd. Alle Nederlandse keuringskantoren gebruikten in hetzelfde jaar dezelfde jaarletter.
Klik op het icoon links om de volledige tabel met alle jaarletters vanaf 1814 te bekijken.
Het meesterteken
Iedere zilversmid gebruikte een geregistreerd meesterteken. Dit bestond meestal uit letters, cijfers, symbolen of een afbeelding, soms gecombineerd. Ook de vorm van het contour kon sterk verschillen.
Sinds 1814 zijn in Nederland ongeveer 23.000 meestertekens geregistreerd. Het is daarom niet mogelijk om op deze pagina een volledig overzicht te geven. Zoek je informatie over een specifiek meesterteken, dan kun je je vraag via ons contactformulier aan ons voorleggen.
Het zwaardje
Op kleine voorwerpen, waarop onvoldoende ruimte was voor alle merken, werden alleen het meesterteken en een zwaardje aangebracht. Door het ontbreken van de jaarletter en het kantoorteken is een exacte datering niet mogelijk. Omdat de werkperiode van vrijwel alle zilversmeden bekend is, kan het voorwerp meestal wel globaal worden gedateerd.
Hopelijk heeft deze uitleg je geholpen om meer te ontdekken over de herkomst, ouderdom en maker van je zilveren voorwerp. Is het je gelukt een of meer merken te herkennen, dan heb je daarmee een mooie eerste stap gezet. Kom je er toch niet uit, dan kun je je vraag altijd via ons contactformulier aan ons voorleggen.
Voorwerpen uit de periode 1807–1813
Stadskeuren, gehaltekeuren en jaarletters
De jaren 1807 tot 1814 vormen een overgangsperiode waarin de zilvermerken een aantal keren veranderden. In 1807 voerde koning Lodewijk Napoleon voor het eerst één landelijk systeem voor de keuring van goud en zilver in. Na de inlijving van Nederland bij Frankrijk werden Franse keurtekens gebruikt. In 1814 maakten deze plaats voor de Nederlandse merken die hierboven zijn behandeld.
In de tabel staan achtereenvolgens het kantoormerk, het merk voor het 1e gehalte, het merk voor het 2e gehalte, de jaarletter en de periode waarin elke reeks toegepast werd.
De jaarletter en het stadskeur waren voor beide gehalten hetzelfde. In de eerste kolom van de tabel is het merk van Haarlem afgebeeld. Voorwerpen die in een andere stad gekeurd waren hadden een ander kantoormerk; meestal met het stadswapen en altijd in een ovaal.
Vergelijk bij het herkennen niet alleen één afzonderlijk merk, maar de complete combinatie van tekens in dezelfde rij. Vanaf 1814 gelden de merken die in het voorgaande gedeelte zijn behandeld.
Klik op de afbeelding links voor een vergroting.
De meestertekens
Van de meestertekens uit 1807–1813 is het merendeel bekend, al kunnen veel merken nog niet met zekerheid aan een zilversmid worden toegeschreven. Meestal bestaan ze uit letters in een rechthoekig contour; ook cijfers, symbolen, afbeeldingen en afwijkende contouren komen voor.
Tijdens de Franse overheersing moesten de meestertekens in een ruitvormig contour staan. Veel zilversmeden bleven dit ruitvormige meesterteken ook na de invoering van het nieuwe Nederlandse keuringsstelsel in 1814 gebruiken.
Wil je weten of het meesterteken op jouw zilveren voorwerp bekend is, leg je vraag dan aan ons voor via het contactformulier.
Daarmee sluiten we deze korte maar ingewikkelde overgangsperiode af.
Voorwerpen uit de gildetijd, vóór 1807
Er waren vóór 1807 in Nederland ongeveer 70 steden met een eigen goud- en zilversmidsgilde. Deze gilden waren verantwoordelijk voor de controle op de kwaliteit en het gehalte van het zilverwerk binnen hun rechtsgebied. Elk gilde gebruikte eigen stempels voor het stadskeur, het garantiekeur en de jaarletters. Omdat deze stempels in de loop van de tijd telkens opnieuw werden gesneden, ontstonden binnen één stad al veel variaties.
Iedere meester-zilversmid had een eigen meesterteken, maar dat hoefde alleen binnen zijn eigen gilde uniek te zijn. Vrijwel identieke tekens kunnen daarom in verschillende steden voorkomen.
Ook jaarletters kunnen sterk lijken op die van andere steden of op letters uit een andere periode. Bovendien dragen sommige voorwerpen uitsluitend een meesterteken; soms kwam daar alleen een stadskeur bij, zonder jaarletter en zonder garantiekeur.
Het herkennen van zilver uit de gildetijd is daardoor bijzonder ingewikkeld. Ieder gilde kende eigen regels en eigen merken. Onderzoek vereist daarom voor iedere stad afzonderlijke kennis en een eigen merkenbestand.
Het Haarlemse gilde
Het Haarlemse gilde was verantwoordelijk voor al het zilverwerk dat gemaakt werd in de stad Haarlem. Daarnaast controleerden zij ook het complete rechtsgebied waaronder Zaandam en zelfs de gehele Zaanstreek.
Op deze website kunt u meer informatie vinden over de de merken van de stad Haarlem over de periode van 1600 tot 1800.
Een overzicht van alle merken van elk jaar en van alle zilversmeden uit Haarlem en de Zaanstreek, inclusief hun biografieën, is recent gepubliceerd in het boek Het Haarlemse Zilversmidsgilde en de Zaanstreek 1500-1800.
Direct naar
💠 Terug naar Hoofdpagina
💠 Haarlemse zilversmeden (1500–1800)
💠 Zaanse zilversmeden sinds 1600
💠 Zilvermerken en keuren
💠 Contactformulier
💠 Het Haarlemse Zilversmidsgilde en de Zaanstreek 1500-1800.
Zaansezilversmeden.nl
Vereniging Zaansezilversmeden.nl
KvK 73907138
Informatie
Contact
Privacybeleid
Deze site maakt geen gebruik van advertentie- of trackingcookies